Herstel na trauma: zo laat je schuld en schaamte los
Schuld en Schaamte na trauma: Hoe je jezelf kunt helpen
In mijn praktijk zie ik dagelijks cliënten die worstelen met diepe gevoelens van schaamte en schuld na het meemaken van een trauma. Ze vragen zich af of ze anders hadden moeten handelen, of geven zichzelf de schuld voor iets waar ze geen controle over hadden. Deze gevoelens kunnen verlammend werken en maken het moeilijk om hulp te vragen of te geloven dat herstel mogelijk is. Toch merk ik keer op keer dat wanneer cliënten begrijpen hoe schaamte en schuld werken, er ruimte ontstaat om zichzelf met meer mildheid te benaderen. Dit is een belangrijke eerste stap in het terugvinden van vertrouwen in zichzelf.
Trauma laat diepe sporen na en beïnvloedt hoe je naar jezelf kijkt. Na een ingrijpende gebeurtenis word je vaak overspoeld door schuld en schaamte. Je vraagt je af of je iets had kunnen voorkomen of anders had moeten handelen. Deze gevoelens maken het moeilijk om hulp te zoeken en belemmeren het herstelproces. Het is belangrijk om te begrijpen hoe schuld en schaamte werken en welke stappen je kunt nemen om uiteindelijk weer vertrouwen in jezelf te vinden.
Wanneer je een traumatische gebeurtenis meemaakt, verlies je vaak je gevoel van veiligheid en controle. Vooral als je bent mishandeld of vernederd, kan de pijn van schaamte snel de overhand krijgen. Je gaat jezelf de schuld geven, zelfs als de verantwoordelijkheid niet bij jou ligt. Dit zelfverwijt versterkt negatieve gedachten en zorgt ervoor dat je vast komt te zitten in een vicieuze cirkel van harde zelfkritiek. Het doorbreken van deze cyclus begint met het erkennen van je gevoelens en het openlijk praten over wat je doormaakt.
.
In traumaverwerking kan schuld een signaal zijn dat je helpt om grip te krijgen op wat er is gebeurd.
Wanneer je schuld voelt, wijst dat erop dat je bepaalde normen en waarden hebt waar je aan wilt voldoen. Dit kan bijvoorbeeld betekenen dat je denkt dat je iets anders had moeten doen om het trauma te voorkomen of beter had moeten reageren. Hoewel dit pijnlijk is, kan het besef dat schuld voortkomt uit je waarden je helpen om het op een gezonde manier te benaderen. In plaats van jezelf eindeloos te straffen, kun je onderzoeken of er lessen uit te halen zijn zonder dat je jouw eigenwaarde ondermijnt. Dit betekent erkennen wat je voelt, maar ook inzien dat je op dat moment niet anders kon handelen of dat de verantwoordelijkheid niet bij jou lag.
Brené Brown onderzoekt hoe schuld en schaamte elkaar onderscheiden. Brown legt uit dat het nuttig is om het verschil tussen schuld en schaamte te herkennen. Terwijl schuld je als een signaal fungeert om te verbeteren, werkt schaamte vaak averechts. Schaamte maakt dat je jezelf negatief beoordeelt en het gevoel krijgt dat je niet in staat bent om veranderingen teweeg te brengen. Volgens haar is het gebruik van schaamte als middel om gedrag te veranderen niet effectief. In plaats daarvan raadt ze aan om te stoppen met het labelen van jezelf en anderen. Het loslaten van deze etiketten helpt je om beter met je emoties om te gaan en voorkomt dat je jezelf in een negatieve spiraal stort.
Brown moedigt je aan om kritisch naar je eigen gevoelens te kijken. Vraag jezelf af: wanneer is dat gevoel van schuld behulpzaam en wanneer wordt het omslagen in verlammende schaamte? Door hier bewust van te worden, kun je leren om jezelf op een constructievere manier te benaderen. Het doel is om dat nuttige schuldgevoel te gebruiken als een aanzet tot groei, terwijl je de destructieve kanten van schaamte herkent en loslaat.
Haar onderzoek nodigt je uit om stil te staan bij je eigen ervaringen met schulden schaamte. Hoe reageer jij als je je tekort voelt schieten? Kun je misschien ontdekken dat een gezonde dosis zelfreflectie je helpt om sterker uit moeilijke situaties te komen? Brown’s bevindingen laten zien dat het belangrijk is om jezelf te bevrijden van de zware last van schaamte, zodat je ruimte maakt voor persoonlijke groei en echte verbinding met anderen.
Door dit onderscheid helder te krijgen, kun je jezelf op een meer compassievolle en realistische manier benaderen. Het is een uitnodiging om te stoppen met jezelf te veroordelen en in plaats daarvan te kijken naar wat je kunt leren van je fouten. Zo kun je stap voor stap werken aan een positieve verandering in je leven, waarbij je zowel je waarden als je eigenwaarde respecteert.
Brené Brown laat met haar onderzoek zien dat schuld – mits het ons helpt om te reflecteren op ons handelen – een nuttig signaal kan zijn.
Schaamte daarentegen geeft je het gevoel fundamenteel tekort te schieten en maakt je onwaardig voor liefde en verbinding.
Dit onderscheid is van groot belang, niet alleen voor persoonlijke relaties, maar ook op de werkvloer en in opvoedingssituaties.
Naast de inzichten van Brené Brown is het belangrijk te kijken naar effectieve behandelmethoden. Eén van de bewezen therapeutische technieken bij het verwerken van trauma is EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing). EMDR helpt je om traumatische herinneringen op een veilige manier te herstructureren. Door het richten van je blik op specifieke, afwisselende prikkels tijdens de behandeling, worden de vastzittende en emotioneel beladen herinneringen langzaam minder intens. Hierdoor kun je de pijnlijke emoties die gepaard gaan met schuld en schaamte verminderen. Veel mensen ervaren dat EMDR hen helpt om afstand te nemen van destructieve zelfkritiek en om met meer compassie naar zichzelf te kijken.
Het inzetten van EMDR betekent niet dat je de pijn van het trauma onmiddellijk doet verdwijnen, maar het helpt je wel om de emotionele lading te verlichten. Hierdoor kun je stap voor stap werken aan herstel en de negatieve spiraal van schuld en schaamte doorbreken. Het is een waardevolle aanvulling op gesprekken met een therapeut en andere vormen van behandeling, omdat het direct ingrijpt op de manier waarop traumatische ervaringen in je hersenen zijn opgeslagen.
Praktische stappen om de cyclus van schuld en schaamte te doorbreken, beginnen met het erkennen van je gevoelens. Praat erover met iemand die je vertrouwt en zoek professionele hulp als dat nodig is.
Meer over schuld en schaamte?
In Trauma en herstel beschrijft Judith Herman de psychologische en sociale gevolgen van trauma, met speciale aandacht voor de rol van schaamte en schuld. Ze legt uit hoe traumatische ervaringen het zelfbeeld en de relaties van slachtoffers diepgaand beïnvloeden. Veel mensen worstelen met schuldgevoelens, zelfs als ze geen enkele verantwoordelijkheid dragen voor wat hen is overkomen. Herman biedt een helder overzicht van de dynamiek van trauma en beschrijft het proces van herstel.
Dit boek geeft een inzicht in de oorzaken en gevolgen van trauma, en biedt hoop en duidelijkheid voor iedereen die de effecten van traumatische ervaringen heeft leren kennen. Trauma is een van de grootste gezondheidsproblemen van deze tijd, niet alleen vanwege zijn uitwerking op slachtoffers van ongelukken en misdrijven, maar vooral ook vanwege de vaak minder zichtbare tol die huiselijk geweld, seksueel misbruik, mishandeling, verwaarlozing en verslaving eisen.
Bronnen:
Lee, D. A., Scragg, P., & Turner, S. (2011). The role of shame and guilt in traumatic events: A clinical model of shame-based and guilt-based PTSD. British Journal of Medical Psychology. https://doi.org/10.1348/000711201161109
Wetterlöv, J., Andersson, G., Proczkowska, M. et al. Shame and Guilt and its Relation to Direct and Indirect Experience of Trauma in Adolescence, a Brief Report. J Fam Viol36, 865–870 (2021). https://doi.org/10.1007/s10896-020-00224-7
Wil je meer weten of EMDR iets voor jou kan betekenen?
Maak dan een afspraak.
Met warme groet,
Monique
Elke maand tips voor je mentale gezondheid in je mailbox?
Schrijf je hier in.